De bulk van de 25 miljard euro aan bedrijfssubsidies bestaat uit loonsubsidies: 14 miljard euro.
"Bedrijfssubsidies gaan vooral naar overheidsbedrijven en sociaal beleid"
Verbond van Belgische Ondernemingen
vbo-feb.be, 17/12/2025
De Nationale Bank bracht eind 2025 een uitgebreid en kritisch rapport uit over bedrijfssubsidiëring. Dit rapport viel samen met de zoektocht van de regering-De Wever naar een tiental miljard euro om een verdere ontsporing van de begroting te voorkomen. Het rapport kreeg niet de media-aandacht die het verdiende, nochtans legt het één van de snelst groeiende overheidsuitgaven bloot van de afgelopen twee decennia: de bedrijven worden jaar na jaar grotere afnemers van publieke middelen, nu meer dan 25 miljard euro per jaar. Dat is 4,1% van het bbp, bijna een verdubbeling sinds 2000. Geen enkel ander buurland komt aan onze enkels. Nederland geeft amper 1,6% van zijn bbp uit aan bedrijfssubsidies.
Bedrijven worden jaar na jaar grotere afnemers van publieke middelen
Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) bleek niet gelukkig te zijn met de conclusies van het rapport. Al snel werden communiqués verstuurd waarin benadrukt werd dat héél wat van de middelen die Nationale Bank catalogeert als 'bedrijfssubsidies' in realiteit naar overheidsbedrijven, de sociale sector en de vergroening van de economie gaan. Volgens het VBO kan slechts 6 van de 25 miljard euro worden weggeschreven als 'échte' bedrijfssteun.
Dat blijkt een erg boude bewering te zijn van het VBO.
1. Het klopt dat een gedeelte van de 25 miljard euro bedrijfssubsidies naar overheidsbedrijven gaat. In totaal gaat het om 4 miljard euro aan subsidies en investeringssteun die hoofdzakelijk naar de NMBS en Bpost gaan. In het geval van de NMBS dient de subsidie om de verliezen te compenseren die het gevolg zijn van een prijsbeleid dat gericht is op betaalbaarheid en toegankelijkheid. Voor Bpost gaat het om een uitdovende subsidie die het einde van het krantencontract moet compenseren. Deze subsidie is geen vestzak-broekzakoperatie voor de overheid: Bpost is een beursgenoteerd bedrijf waarvan de overheid slechts voor de helft eigenaar is.
2. De bulk van de 25 miljard euro aan bedrijfssubsidies bestaat uit loonsubsidies: 14 miljard. Een loonsubsidie is bedrijfsvoorheffing die van het brutoloon van werknemers wordt afgehouden, maar die niet moet worden doorgestort naar de fiscus. Op twintig jaar tijd verviervoudigde de massa aan loonsubsidies. Belangrijk: loonsubsidies bestaan amper in de buurlanden. En hoewel ze massaal de loonkost in België verlagen, tellen loonsubsidies niet mee in de loonkostvergelijking waarop de berekening van de loonmarge is gebaseerd.
Nacht- en ploegenarbeid worden voor meer dan 2 miljard euro met loonsubsidies gefinancierd
Nacht- en ploegenarbeid worden voor meer dan 2 miljard euro met loonsubsidies gefinancierd, een verdubbeling op tien jaar tijd. De overheid subsidieert zo massaal ongezond werk. In sommige situaties is nachtwerk goedkoper dan dagarbeid. Overuren worden ook fiscaal met loonsubsidies ondersteund: 200 miljoen euro per jaar. Waarom worden overuren gesubsidieerd in een samenleving die kreunt onder burn-out en depressie? Daarnaast gaat er 1,2 miljard euro aan loonsubsidies naar R&D-activiteiten en wordt er 1,6 miljard euro gebruikt voor specifieke doelgroepverminderingen (bijvoorbeeld de eerste aanwervingen en oudere werknemers). Tot slot gaat jaarlijks 2,5 miljard euro loonsubsidies richting dienstenchequebedrijven. Werkgevers zetten dienstenchequebedrijven weg als sociale organisaties, terwijl het bedrijven zijn waar winst centraal staat.
3. Van de 14 miljard euro loonsubsidies is 5,7 miljard euro bestemd voor de sociale sector, zoals ziekenhuizen, verzorgingstehuizen en de welzijnssector, zoals maatwerkbedrijven. Noteer dat het gaat om 'social profit': het zijn bedrijven die vaak wel degelijk winst nastreven en niet om openbare instellingen.
4. Naast de loonsubsidies is er de directe bedrijfssteun voor R&D, brede initiatieven rond ondernemerschap en vorming, in totaal voor zo'n 1,3 miljard euro. Dan is er de zogenaamde ecologische steun. De offshore windenergieparken worden voor 0,6 miljard euro gesubsidieerd. Achter deze energieproductie zitten bedrijven als Ackermans & van Haaren, Eneco, Deme, Colruyt en andere grote spelers. Bedrijven met zonnepanelen op hun dak krijgen hun groene energie gesubsidieerd via groenestroomcertificaten (1,2 miljard euro). Herinner u de consternatie die ontstond met betrekking tot de bedrijven van Fernand Huts. Tot slot zijn er de vaak lokale of kleinere regionale steunmaatregelen, goed voor 2,2 miljard euro.
5. Tot daar de cijfers van de Nationale Bank. Naast bedrijfssubsidies en investeringssteun die door de Nationale Bank werden geanalyseerd, bestaan er andere middelen die als bedrijfssteun kunnen worden aangemerkt, de zogenaamde 'indirecte steunmechanismen'.
Naast bedrijfssubsidies en investeringssteun bestaan er ook nog 'indirecte steunmechanismen'
Zo zijn er de kortingen op de werkgeversbijdragen aan de sociale zekerheid. De werkgevers krijgen heel wat uitzonderingen op de bijdragen die ze in principe aan de sociale zekerheid moeten storten. Zo is er de structurele verlaging, afhankelijk van de categorie waartoe een werknemer behoort. Recent besliste de regering om deze korting te versterken voor de allerlaagste lonen met een kost van 1,3 miljard euro per jaar. Dat gaat om meer dan 2 miljard euro per jaar, los van de taxshift die ons 4 miljard euro per jaar kost in de sociale zekerheid. Dat wat betreft sociale zekerheid. In de fiscaliteit van hetzelfde laken een pak: via mechanismen zoals DBI-aftrek (definitief belaste inkomsten, de innovatie-aftrek en de terugbetaling van accijnzen op beroepsdiesel steunt de fiscus de bedrijven jaarlijks met meer dan 20 miljard euro.
6. Conclusie: 13,8 miljard euro uit de studie van de Nationale Bank kan rechtstreeks aan de private sector worden toegeschreven. Door criteria als ecologie en sociaal beleid ruim te interpreteren, proberen de werkgevers de steun aan bedrijven in de cijfers te verwateren. Daarnaast worden indirecte steunmechanismen zoals kortingen in de sociale zekerheid en de fiscale kortingen vergeten. Wanneer dergelijke steun wordt meegeteld, stijgt de steun naar meerdere tientallen miljarden euro per jaar.